Hội chứng đáp ứng viêm hệ thống là gì?

Hội chứng đáp ứng viêm hệ thống

Các đáp ứng viêm lan tỏa xảy ra trong cơ thể cùng với những biểu hiện của chúng như tăng hoặc giảm bạch cầu trầm trọng, tăng hoặc hạ thân nhiệt, thở nhanh, nhịp tim nhanh thường hay được gọi chung bằng một nhóm thuật ngữ: Hội chứng đáp ứng viêm hệ thống.


Hội chứng đáp ứng viêm hệ thống (Systemic Inflammatory Response Syndrome – SIRS) biểu hiện với ít nhất 2 tiêu chuẩn trong số các tiêu chuẩn sau:

  1. Nhiệt độ >38oC hay <36oC
  2. Nhịp tim >90 lần/phút
  3. Nhịp thở >20 lần/phút hay PaCO2 <32mmHg
  4. Bạch cầu <4000/mm3 hay >12000/mm3 hay tồn tại >10% bạch cầu chưa trưởng thành trong máu

Hội chứng đáp ứng viêm

Nguyên nhân

Nguyên nhân của SIRS (hội chứng đáp ứng viêm hệ thống): Bỏng (Burn), viêm tụy (Pancreatitis), chấn thương (Trauma), nhiễm trùng (Infection), …

Nếu do nguyên nhân nhiễm trùng thì gọi là nhiễm trùng huyết (sepsis).

Sepsis tiến triển nặng hơn dẫn tới nhiễm trùng huyết nặng (severe sepsis) và sốc nhiễm trùng (septic shock)

Nhiễm trùng và SIRS

Khi vi trùng xâm nhập vào cơ thể qua hàng rào da niêm, bệnh nhân sẽ có phản ứng viêm tại chỗ hoặc toàn thân (sốt, tăng/giảm bạch cầu đa nhân,…).

Khi có bằng chứng cho vi trùng gây ra thì lúc này người ta gọi là hội chứng nhiễm trùng. SIRS là phản ứng của cơ thể bệnh nhân đối với tác nhân gây bệnh.

Trong SIRS, phản ứng viêm với tình trạng nhiễm trùng có thể diễn tiến nhanh chóng thành sốc nhiễm trùng và nguy cơ tử vong tăng lên rõ rệt từng giai đoạn.

Những năm gần đây người ta bỏ ra nhiều công sức để nghiên cứu các quá trình viêm cũng như cơ chế chính xác về đáp ứng miễn dịch trong quá trình viêm nhiễm tuy nhiên kết quả thu được lại không nhiều.

Đa số các trường hợp nhiễm trùng hay nấm không gây nên phản ứng toàn thân rầm rộ trên các vật chủ có sức đề kháng bình thường. Tuy nhiên cũng có những vi trùng gây bệnh có độc tố mạnh, chúng có thể đè bẹp sức đề kháng của vật chủ, trong cả hai trường hợp này cơ thể phải chiến đấu chống lại sự xâm nhập và nhân lên của vi trùng, đây là lúc phản ứng viêm của cơ thể được khởi động.

Vi khuẩn nói chung và những thành phần của vi khuẩn và các kháng nguyên lạ với cơ thể. Độc tố của chúng kích thích tế bào viêm sản xuất và giải phóng các mediators, các chất này làm tăng dòng máu tới vị trí nhiễm trùng, tăng tính thấm thành mạch, hấp dẫn bạch cầu và gây đau. Đó là tổ hợp các yếu tố gây phản ứng viêm tại chỗ và là cách cơ thể bình thường phản ứng để loại trừ sự xâm nhập của vi trùng.

Bên cạnh đó có một cơ chế kiểm soát viêm nhiễm tại chỗ và đáp ứng toàn thân. Các phức hợp tín hiện gắn kết giữa vi trùng với tế bào viêm nhanh chóng bị loại trừ khỏi máu. Trong giai đoạn phản ứng cấp, trong máu xuất hiện các phân tử có tác động chống viêm với hoạt tính cao giúp kiểm soát quá trình viêm.

Cytokines và mediators

Như vậy SIRS (hội chứng đáp ứng viêm hệ thống) hình thành trên bệnh nhân có sản sinh một hay nhiều chất gây viêm Cytokines quá mức, SIRS thường ưu thế hơn CARS (hội chứng đáp ứng kháng viêm bù trừ) vì các đáp ứng chống viêm của vật chủ thường đến muộn.

Trong phản ứng viêm, các Cytokines và mediators trong máu tuần hoàn có các phản ứng rất phức tạp. Mặc dù tồn tại đồng thời các phân tử gây viêm và chống viêm, cân bằng này ở các trường hợp nhiễm trùng nặng nghiêng về các chất gây viêm. Cho tới nay, cơ chế các chất gây viêm và chống viêm trong cơ thể tương tác với nhau như thế nào và vì sao gây sốc nhiễm trùng, suy đa tạng,… còn vẫn chưa được làm rõ.

Quá trình từ SIRS sang sốc nhiễm trùng gắn liền với quá trình tiến triển của thiếu Oxy tổ chức kéo dài. Trong sốc nhiễm trùng, sức cản hệ thống ngoại vi giảm trong khi nồng độ các catecholamin trong máu tăng cao.

Con đường dẫn đến suy đa tạng là phản ứng quá mức của hệ thống thần kinh nội tiết điều hòa các phản ứng viêm của cơ thể. Tổn thương thiếu máu và chảy máu không phải là cơ chế phổ biến. Sự Oxy hóa của mô giảm sút do rối loạn vi tuần hoàn, các mediators ức chế chuỗi hô hấp tế bào ở ty thể làm tế bào vốn đã thiếu Oxy lại còn suy giảm sản xuất năng lượng. Các mediators cũng thúc đẩy phản ứng của hệ thần kinh tự động, làm gián đoạn thông tin giữa các tổ chức, khởi đầu cho sốc và suy đa tạng.

SIRS và tổn thương đa cơ quan

SIRS có thể gây rối loạn chức năng các cơ quan trong cơ thể.

Rối loạn chức năng hô hấp thường gặp và biểu hiện bằng các triệu chứng thở nhanh, hạ Oxy máu hay nhiễm kiềm hô hấp, trường hợp nặng có thể dẫn đến tổn thương phổi cấp và hội chứng suy hô hấp cấp.

Tim và mạch máu đều nhạy cảm với tác dụng của chất gây viêm và các yếu tố vận mạch, NO chịu trách nhiệm chính cho hiện tượng giảm kháng lực mạch máu gây hạ huyết áp trong nhiễm trùng huyết. Lưu lượng máu não trong SIRS cũng như nhiễm trùng huyết giảm đi đáng kể và không phụ thuộc vào HA trung bình. Bệnh nhân thường trở nên lú lẫn, mê sảng và đi đến hôn mê do giảm tưới máu não, thay đổi chuyển hóa của tế bào não.

Biến chứng suy thận cấp xảy ra ở khoảng 50% trong số các trường hợp sốc nhiễm trùng và làm tăng đáng kể tỉ lệ tử vong.

Chức năng đông cầm máu cũng bị ảnh hưởng do rối loạn đông máu thứ phát từ sự hoạt hóa con đường đông máu bởi các Cytokine. Đông máu lan tỏa nội mạch gây chảy máu lẫn huyết khối vi mạch.


Hội chứng đáp ứng viêm hệ thống _Y học lâm sàng

Leave a Reply