Điều trị khỏi viêm loét dạ dày tá tràng – BS Trần Văn Phúc (phần II)

Điều trị khỏi viêm loét dạ dày tá tràng (phần II)

Điều trị khỏi viêm loét dạ dày tá tràng (phần I)

VẬY ĐÂU MỚI LÀ CĂN NGUYÊN VÀ CÁCH CHỮA?
=========================================

Tôi nghiệm thấy ở những bệnh nhân đau dạ dày, chỉ có sự tuyệt vọng mới giải thích được tại sao người dân quê tôi lại truyền nhau rất nhiều những kinh nghiệm chữa bệnh dân gian kì quái, ví dụ như uống dạ dày con nhím, uống mật gấu, ninh da bò nhừ nhuyễn như keo rồi ăn, hay đủ các bài thuốc lá lẩu; tất cả đều không hiệu quả.

Có một cách chữa mà ai cũng tin là uống bột nghệ trộn với mật ong.

Bản thân tôi đã từng có niềm tin rất lớn về tầm quan trọng của mật ong, đó không chỉ đơn giản là loại mật được con ong làm từ hoa, mà đó là món ăn ngon và có tác dụng chữa bệnh, nó mang lại cho tôi sức khỏe thực sự. Với niềm tin ấy, tôi đã uống mật ong trộn với bột nghệ, uống khá nhiều nhưng bụng vẫn đau.

Về sau thì tôi hiểu, mật ong có tác dụng diệt vi khuẩn HP gây loét, nghệ kích thích liền sẹo. Rõ ràng như trường hợp của tôi, vi khuẩn HP âm tính nên tôi có uống cả trăm lít mật ong thì cũng không tác dụng.

Tìm hiểu thêm tôi được biết, mật ong có nguồn gốc từ hoa Manuka ở Úc và New Zealand, có tác dụng diệt vi khuẩn mạnh hơn rất nhiều lần so với mật ong thông thường. Vì thế mà mật ong Manuka được ví như thuốc tiên, như kho báu dành cho sức khỏe, nhiều người bị viêm loét dạ dày tá tràng khi uống loại mật ong này, chỉ sau 2 ngày đã cải thiện đáng kể các triệu chứng.

Tôi cho rằng, những bệnh nhân bị viêm loét dạ dày có vi khuẩn HP (+), điều trị bao nhiêu thuốc tây không khỏi, có nghĩa là vi khuẩn đã kháng với thuốc kháng sinh; thì nên thử uống nghệ mật ong, nếu có mật ong Manuka thì càng tốt.

Tuy nhiên, 80% mật ong Manuka có trên thị trường châu Âu đang là hàng giả, kể cả mua ở chính nơi sản xuất là Úc và New Zealand. Vì thế mà ai đó mua mật ong Manuka hãy cẩn thận để không bị lừa.

Tôi có một người anh họ ở xóm trên, anh là bộ đội đặc công bị thương, xuất ngũ về nhà bị đau dạ dày nên có tiêu chuẩn được phát thuốc muối. Anh cho tôi 3 gói, tôi uống vào thấy chát chát mặn mặn, một lúc sau ợ hơi liên tục và cắt hẳn cơn đau.

Thuốc muối tên là Sodium Bicarbonate, công thức hóa học là NaHCO3, uống vào xảy ra phản ứng trung hòa Acid Clohydric theo phương trình phản ứng:

NaHCO3 + HCl -> NaCl + H2O + CO2

Bản thân HCl là thành phần Acid chính trong dịch vị dạ dày, khi tăng tiết sẽ tạo ra vết loét và cơn đau. HCl bị thuốc muối trung hòa rất nhanh. Vì thế mà suốt những năm 80 trở lại của thế kỉ trước, thuốc muối được coi như thần dược để chữa đau bao tử có ợ nóng. Tác dụng của thuốc muối cắt cơn đau rất hiệu quả, nhưng tôi không thấy ai khỏi, người bệnh chỉ hết đau một đợt trong vài tháng, sau đó bị lại sẽ đau hơn vì hiện tượng tăng tiết bù.

Tất cả các bác sĩ hôm nay đều phản đối việc dùng thuốc muối cho bệnh nhân vì có nguy cơ loét nặng hơn. Tôi không nghĩ vậy. Một số chuyên gia về bệnh dạ dày trên thế giới vẫn còn dùng thuốc muối, vấn đề là cách họ dùng như thế nào.

Theo tôi, với những bệnh nhân đau dạ dày có liên quan đến đa tiết đa toan, nghĩa là người hay lo âu suy nghĩ, hệ thống thần kinh yếu dễ bị sốc tâm lí, thì việc có mấy gói thuốc muối trong túi đề phòng là rất tốt.

Cụ thể, khi ai đó nghe một thông tin sốc đột ngột, tự dưng cảm thấy đau thắt bụng và ngực, đau bỏng rát dữ dội. Đó là hệ thống thần kinh thuộc dây X bị kích thích, gây tăng tiết đột ngột HCl, làm đau rát bỏng dạ dày, thậm chí trào ngược lên thực quản. Một thìa thuốc muối pha vào cốc nước mát, sẽ nhanh chóng trung hòa hết Acid, điều đó không chỉ giúp cắt cơn đau mà còn phòng tránh được những tổn thương nặng thêm của vết loét.

Acid HCl tiết ra trong dạ dày nhiều hay ít, là do tác động của dây thần kinh số X, nơi có các đầu mút cảm nhận tập trung nhiều ở vùng thượng vị. Vì thế mà khi đau, người bệnh rất thích lấy tay xoa vùng này, cơn đau sẽ dịu bớt và cảm thấy rất dễ chịu.

Trong đông y, các thầy thuốc châm cứu hoặc bấm vào huyệt trung quản để cắt cơn, đó là á thị huyệt nằm ở trung điểm đường nối từ mũi ức đến rốn, cũng chính là nơi hội tụ các đầu mút cảm thụ của dây thần kinh số X. Người bệnh có thể tự xác định huyệt này bằng cách ấn ngón tay vào cảm thấy tức nặng.

Pavlov là người đầu tiên đi nghiên cứu phản xạ tiết dịch vị trong dạ dày của chó. Một số bác sĩ phẫu thuật đã tiếp nối Pavlov, họ không ngừng nghiên cứu về phản xạ tiết HCl, nỗ lực ứng dụng điều này để cứu chữa những bệnh nhân bị loét dạ dày tá tràng nặng. Năm 1943, Dragstedt đã hoàn thiện kĩ thuật cắt dây thần kinh X chọn lọc để giảm tiết Acid, kĩ thuật đã phát huy tác dụng và chính thức đi vào y văn với tên gọi Vagotomy.

Thực tế Vagotomy được duy trì cho đến cuối thập niên 80 thì dừng lại, khi mà các phác đồ điều trị dạ dày ngày càng trở nên hoàn thiện hơn với các thuốc diệt vi khuẩn HP và ức chế bài tiết Acid HCl. Cho đến hôm nay, các bác sĩ ngoại khoa không ai còn muốn nhắc đến kĩ thuật cắt dây thần kinh số X chọn lọc, Vagotomy đã chính thức trở thành kí ức đẹp trong tâm hồn mỗi thầy thuốc ngoại khoa.

Một chiều cuối mùa thu năm 1993, khi tôi đang thực tập vật lí ở giảng đường bộ môn nằm trong Viện Giải phẫu phía cuối con đường Yersin; tôi nhớ hôm đó bắt đầu chớm đông nên se lạnh, một cơn gió mùa thoáng qua làm tôi hoa mắt, rồi bị tối xầm và gục ngã tại chỗ.

Cô giáo hướng dẫn thực tập hôm đó, chính là con gái của tổng bí thư Đỗ Mười, cô hoảng hốt ôm chặt tôi rồi đặt lên chiếc bàn. Tôi nằm đó mơ màng, thấy ngoài trời lá vàng rơi rơi như báo hiệu một sự sống đang sắp kết thúc. Hơn chục phút sau tôi tỉnh lại, cô cùng các bạn dùng xe đạp đưa tôi về khoa Hồi sức cấp cứu A9 của Bạch Mai.

Gs Vũ Văn Đính trực tiếp thăm khám và chẩn đoán tôi bi xuất huyết tiêu hóa rất nặng do loét hành tá tràng, hồng cầu trong máu chưa đủ đến 1 triệu. Gần tháng trời nằm viện cùng với thuốc ngoại trú 3 tháng theo phác đồ cập nhật nhất, nhưng kết quả soi dạ dày sau điều trị, ổ loét xơ chai vẫn còn.

Một năm sau đó tôi lại bị xuất huyết và nặng hơn. Thêm một lần xuất huyết nữa cũng gần một năm sau. Từ 41kg tôi tụt xuống chỉ còn có 39kg, cơ thể da bọc xương, bác sĩ ở bệnh viện Việt Đức khuyên tôi nếu xuất huyết lần thứ 4 sẽ khó có cơ hội sống sót, nên mổ cắt 2/3 dạy dày và cắt dây thần kinh X chọn lọc để giảm tiết Acid HCl.

Dù bệnh rất nặng nhưng tôi không còn đủ sức leo lên bàn mổ!

Tôi bắt đầu lắng nghe cơ thể.

Mỗi chiều đi học về, tôi ăn cơm lúc 6 giờ. Suất cơm bao cấp từ thời Gs Nguyễn Thụ hỗ trợ sinh viên nên chỉ hết có 750 đồng, được khoảng hơn bát con cơm, nửa qủa trứng, vài cọng rau muống và ít nước canh.

Bình thường thức ăn ở trong dạ dày không quá 6 tiếng. Buổi tối học bài đói quá, khoảng 9 – 10 giờ đêm tôi chỉ biết uống nước cho cơn đói qua đi. Sau 12 giờ là cảm giác cồn cào, dịch vị bắt đầu tăng tiết, những trận đau như sát muối cứ thúc vào giữa bụng, đau nhất vào tầm 2 – 3 giờ sáng.

Không khó để tưởng tượng, một cái dạ dày trống rỗng thức ăn, chỉ có Acid và Acid, nếu có vết loét ở cả trên dạ dày hay dưới hành tá tràng, thì đều tạo nên triệu chứng đau xót và bỏng rát, đau như gặm nhấm và đâm dao. Đây chính là cơ chế để sinh viên y khoa chúng tôi xác định vị trí ổ loét trên dạ dày hay dưới hành tá tràng.

– Đau lúc nửa đêm gần sáng (2-3h): Ổ loét ở dạ dày hoặc hành tá tràng.
– Đau sáng (9-10h) hoặc chiều (16-17h): Ổ loét ở hành tá tràng.
– Đau khi ăn no: Ổ loét ở dạ dày.

Tôi nhớ những ngày còn ở quê, trong mỗi cơn đau nếu có một cái gì đó để ăn, nhất là đồ ăn dễ thấm nước như bánh đa nướng giòn, thì cảm giác đau sẽ chấm dứt. Điều này hoàn toàn phù hợp, vì Acid bị thấm vào thức ăn khô, sẽ giống như một cách thức trung hòa.

Ngược lại, dạ dày của tôi trong nhiều năm luôn luôn bị trống rỗng, đó không bao giờ là vấn đề tốt. Một cái dạ dày trống rỗng sẽ làm tôi đau đớn gấp đôi.

Đói!

Và tôi rất đói! Dạ dày của tôi sẽ bị hủy hoại theo hai cách, đầu tiên là tâm trí của tôi bị kích thích, sau đó là đến cái dạ dày, nó trở nên tức giận và la hét. Nhiều giờ trong ngày không có một chút thực phẩm nào trong dạ dày, nhiều tháng nhiều ngày như thế, hãy thử tưởng tượng dạ dày của tôi được tắm trong Acid, thì làm sao không đau và không loét.

Rõ ràng tôi chỉ uống thuốc theo đơn sẽ không đủ.

Tôi cần phải bắt đầu một ngày của tôi theo cách khác. Nếu không có tiền, tôi sẽ uống một cốc nước lọc trước khi ra khỏi nhà vào sáng sớm, nước lọc sẽ giúp hòa loãng bớt Acid. Nhưng tôi đang ở độ tuổi cần nạp năng lượng, nên tôi sẽ cố gắng làm việc để có tiền mua thức ăn, tôi sẽ ăn một chút gì đó vào buổi sáng.

Những năm 1950, loét dạ dày tá tràng chủ yếu được điều trị bằng chế độ ăn uống Sippy – được đặt tên theo bác sĩ nghĩ ra nó. Sippy là chế độ ăn uống nhấm nháp và ít mùi vị, đồ ăn chủ yếu là kem, sữa, các sản phẩm dễ tiêu như pho mát Cottage trắng mịn, hay các đồ dinh dưỡng nhạt nhẽo khác.

Một số nhà dạ dày học đã không ảnh ủng hộ chế độ ăn uống Sippy, như bác sĩ Stern phản đối vì cho rằng, những đồ ăn Sippy đề xuất thường giàu Calci nên kích thích bài tiết Acid làm cho vết loét trở nên nặng hơn. Cho đến thập kỉ 70 thì người ta không còn nhắc đến Sippy mà thay vào đó là phẫu thuật cắt dây thần kinh X chọn lọc.

Tôi cho rằng, thời điểm ăn uống là rất quan trọng, ví dụ 9 giờ sáng xuất hiện cơn đau, thì hãy ăn nhẹ cái gì đó lúc hơn 8 giờ để giảm bớt lượng Acid trong dạ dày. Nhưng không nên ăn trước khi đi ngủ. Bởi theo nguyên lí, khi ăn dạ dày sẽ tăng tiết Acid, mà bữa ăn đêm chỉ có thể ăn nhẹ, khi thức ăn xuống hết ruột non, thì dạ dày vẫn tiếp tục làm công việc tiết Acid, cơn đau sẽ xuất hiện và không thể ngủ được.

Nhưng chế độ ăn ít hay nhiều Acid lại không quan trọng. Người đau dạ dày thường tuân thủ nghiêm ngặt chế độ ăn kiêng, tuyệt đối tránh rượu bia và chua cay, điều đó không cần thiết. Tôi đã từng lập một biểu đồ pH, chia cụ thể thức ăn theo thang điểm pH từ 3-10, thức ăn có pH càng thấp tôi càng tránh xa. Biểu đồ tôi lập giống hệt hàm phân phối chuẩn trong toán xác suất thống kê, tôi thực hành nó mỗi ngày như kinh thánh.

Thực tế Acid HCl trong dạ dày rất chua, mỗi lần ợ lên cổ nó làm cho tôi bỏng rát. Vì thế mà Acid trong thức ăn là không đáng kể, việc tôi tuân thủ nghiêm ngặt sự kiêng khem chỉ làm tăng thêm căng thẳng và mệt mỏi. Tôi thử đối chiếu các thức ăn chua và không thấy có sự khác biệt gì với cơn đau. Các chuyên gia về bệnh lí dạ dày hôm nay cũng phải công nhận với tôi về điều này.

Cần có thời gian mới tìm ra thức ăn gì gây đau nên tránh. Không có kinh nghiệm nào để nói loại thức ăn này an toàn còn loại kia là không an toàn. Bản thân tôi nếu ăn dứa, mít, chuối, hồng xiêm, thức ăn quá giàu dạm, mỡ, đồ chiên rán; những thứ đó vào trong dạ dày của tôi sẽ không khác gì nham thạch phun trào từ miệng núi lửa.

Tôi cũng phải tránh rượu, cà phê, đặc biệt là thuốc lá. Các nghiên cứu ở Anh chỉ ra rằng, 70% viêm loét dạ dày tá tràng có liên quan đến thuốc lá, Mỹ không công nhận hoàn toàn nhưng cũng khuyến cáo nên bỏ hút thuốc lá.

Đừng ăn uống những gì làm xuất hiện cơn đau!

Đó chính là kinh nghiệm mà tôi rút ra được, cũng chính là lời khuyên của các chuyên gia dạ dày tá tràng. Không có chế độ kiêng khem chung cho tất cả mọi người mà chỉ có những đồ ăn thức uống không hợp với người này người kia mà thôi.

Những năm 60 của thế kỉ trước, bác sĩ khuyên người bị viêm loét dạ dày tá tràng không nên làm nghề lái xe, hay các công việc áp lực căng thẳng khác. Lí thuyết vi khuẩn HP gây loét dương như đã loại bỏ Stress là nguyên nhân, nhưng bằng kinh nghiệm bản thân và quan sát riêng, tôi cho rằng căng thẳng tâm lí là một trong những yếu tố quan trọng làm cho vết loét ở dạ dày tá tràng trở nên trầm trọng.

Từ những trải nghiệm của bản thân và những hiểu biết của một người bác sĩ, tôi nhận thấy rằng không có loại thuốc nào có thể chữa khỏi vết loét dạ dày tá tràng, nếu như thuốc ấy không được sử dụng bằng trí thông minh của người bác sĩ, cùng với những hiểu biết tường tận của bệnh nhân. Thực tế không có căn bệnh viêm loét dạ dày tá tràng mà chỉ có người bệnh mắc viêm loét. Nếu chỉ căn cứ vào kết quả nội soi rồi kê đơn theo công thức, thì y học sẽ trở thành công việc kinh doanh rất buồn cười mà ở đó bác sĩ chỉ biết phân phát hóa chất, cuộc sống của người bệnh sẽ bị đẩy xuống thứ yếu nên khôn thể nào chữa khỏi.

Quan điểm của tôi khi điều trị bệnh viêm loét dạ dày tá tràng rất đơn giản:

– Người bệnh phải hiểu được chính cơ thể mình.
– Người bệnh phải hiểu rõ căn bệnh.
– Có một cuộc sống không áp lực, vui vẻ, tích cực.
– Chế độ ăn uống lành mạnh nhưng thoải mái.
– Bác sĩ điều trị thuốc như một nghệ thuật y khoa.

Sau 2 năm tích cực điều trị bằng thuốc, kết hợp với xây dựng một cuộc sống xoay quanh tâm hồn và tinh thần đơn giản, kiểm soát bản thân và thực hiện những thay đổi căn bản từ bên trong, bệnh viêm loét dạ dày tá tràng của tôi đã khỏi hẳn. Tôi viết bài này muốn chia sẻ với người bệnh một thông điệp, rằng bệnh viêm loét dạ dày cũng như nhiều căn bệnh khác, chúng ta hoàn toàn có thể chữa khỏi, trừ khi người bệnh tự làm cho cuộc sống của mình trở nên cạn kiệt.

Leave a Reply

Web truyện Viêm gan Bệnh gan mật .